विपक्षीभन्दा आफ्नै सांसद बालेनविरुद्ध कडा ! बालेनविरुद्ध रास्वपामै मोर्चाबन्दी ?

1.7k Shares

काठमाडौं । प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाह नेतृत्वको सरकारमाथि पछिल्लो समय विपक्षी दलभन्दा सत्तारूढ राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) कै सांसद तथा नेताहरूबाट कडा प्रश्न उठ्न थालेका छन् ।

सरकारको कामकारबाही, प्रधानमन्त्रीको कार्यशैली र संसद्प्रतिको जवाफदेहितामाथि आफ्नै पार्टीका सांसदले प्रश्न उठाउन थालेपछि रास्वपाभित्रको आन्तरिक समीकरणबारे नयाँ बहस सुरु भएको छ ।

सामान्यतः सत्तारूढ दलका सांसदले सरकारको बचाउ गर्ने गर्छन् । तर रास्वपामा पछिल्लो समय देखिएको प्रवृत्ति त्यसको ठीक उल्टो देखिन थालेको छ । कतिपय सांसदले सरकारका निर्णयमाथि सार्वजनिक रूपमा प्रश्न उठाइरहेका छन् भने कतिपयले प्रधानमन्त्रीको कार्यशैलीमै असन्तुष्टि व्यक्त गर्न थालेका छन् ।

यसलाई कतिपयले रास्वपाभित्र बढ्दो असन्तुष्टिको स्वाभाविक अभिव्यक्ति मानेका छन् भने कतिपयले पार्टी सभापति रवि लामिछाने र प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाहबीच विकसित हुँदै गएको शक्ति सन्तुलनसँग जोडेर हेर्न थालेका छन् ।

एउटै पार्टीमा दुई शक्ति केन्द्र

रास्वपाको वर्तमान राजनीतिक संरचनामा सबैभन्दा महत्वपूर्ण पक्ष भनेको पार्टी र सरकारको नेतृत्व एउटै व्यक्तिको हातमा नहुनु हो । रवि लामिछाने पार्टी सभापति छन् भने बालेन्द्र शाह प्रधानमन्त्री । सरकार सञ्चालनमा अर्थमन्त्री तथा रास्वपाका प्रभावशाली नेता स्वर्णिम वाग्लेको भूमिका पनि महत्वपूर्ण छ ।

यसरी हेर्दा पार्टीभित्र कम्तीमा तीन प्रभावशाली राजनीतिक केन्द्र देखिन्छन्र-वि, बालेन र स्वर्णिम ।

पार्टी सभापतिले संगठन र राजनीतिक दिशा निर्धारण गर्ने तथा प्रधानमन्त्रीले सरकार सञ्चालन गर्ने अवस्थामा यी दुईबीच समन्वय बलियो भए सरकार प्रभावकारी बन्न सक्छ । तर प्राथमिकता र राजनीतिक रणनीतिमा अन्तर आयो भने त्यसको प्रभाव सत्तारूढ दलमै देखिन सक्छ ।

अहिले देखिन थालेको असन्तुष्टिलाई यही कोणबाट हेर्नेहरू पनि छन् ।

किन आफ्नै सांसदको आवाज चर्कियो ?

रास्वपाका सांसदहरू बालेन सरकारमाथि प्रश्न उठाउनुका पछाडि केवल गुटगत कारण मात्रै छैनन् । सरकारको कामको राजनीतिक जिम्मेवारी अन्ततः सत्तारूढ दलले नै लिनुपर्ने हुन्छ ।

सरकार लोकप्रिय भए त्यसको श्रेय पार्टीलाई जान्छ भने सरकार अलोकप्रिय भए त्यसको राजनीतिक क्षति पनि पार्टीले नै व्यहोर्नुपर्छ । त्यसैले केही सांसदले सरकारको कमजोरीप्रति समयमै प्रश्न उठाएर आफूलाई जनताप्रति जवाफदेही देखाउन खोजेको हुन सक्छ ।

रास्वपाले सुरुदेखि नै आफूलाई परम्परागत दलभन्दा फरक र सरकारलाई प्रश्न गर्ने राजनीतिक शक्तिका रूपमा प्रस्तुत गर्दै आएको छ । आफ्नै सरकारमाथि प्रश्न उठाउनु त्यही राजनीतिक दाबीको निरन्तरता पनि हुन सक्छ ।

तर प्रश्न उठाउने शैली, समय र विषयमा समानता देखिन थालेमा त्यसलाई सामान्य असन्तुष्टिभन्दा माथि उठेर हेर्नुपर्ने हुन्छ ।

रवि–बालेन सम्बन्ध किन महत्वपूर्ण ?

रास्वपाभित्रको अहिलेको समीकरण बुझ्न रवि लामिछाने र बालेन्द्र शाहबीचको सम्बन्धलाई अलग राखेर हेर्न सकिँदैन । रवि पार्टी सभापति हुन् । बालेन सरकारको नेतृत्वमा छन् । दुवैको राजनीतिक लोकप्रियता ठूलो छ । तर दुवैको शक्ति प्राप्त गर्ने आधार फरक छ ।

रविको शक्ति पार्टी संगठन र राजनीतिक नेतृत्वबाट आउँछ भने बालेनको शक्ति प्रधानमन्त्रीको कार्यकारी भूमिकासँग जोडिएको छ । यस्तो अवस्थामा सरकारका महत्वपूर्ण निर्णय, पार्टीको राजनीतिक प्राथमिकता र सार्वजनिक अभिव्यक्तिमा फरक देखिए त्यसले स्वाभाविक रूपमा शक्ति संघर्षको प्रश्न जन्माउँछ ।

यसअघि नै रास्वपाभित्र सरकारप्रति संशय बढ्दै गएको र रवि लामिछाने तथा स्वर्णिम वाग्लेबीच सरकार सञ्चालनका विषयमा छलफल भएको रिपोर्ट सार्वजनिक भइसकेको छ । यसले अहिले सांसदहरूको अभिव्यक्तिलाई केवल व्यक्तिगत असन्तुष्टिका रूपमा मात्र बुझ्न नहुने आधार दिएको छ ।

के बालेनविरुद्ध योजनाबद्ध अभियान चलिरहेको छ ?

यो प्रश्न अहिले रास्वपाको राजनीतिमा सबैभन्दा पेचिलो बनेको छ । केही सांसदले प्रधानमन्त्रीको आलोचना गर्नु आफैंमा योजनाबद्ध अभियानको प्रमाण होइन । सांसदहरूले आफ्नै विवेकले सरकारका निर्णयमाथि प्रश्न उठाउन सक्छन् ।

तर एउटै समयावधिमा धेरै सांसदले समान विषयमा प्रश्न उठाउने, आलोचनाको भाषा मिल्दोजुल्दो हुने र पार्टीभित्रका प्रभावशाली नेताहरूले पनि त्यसलाई समर्थन गर्न थाले भने त्यसलाई राजनीतिक समन्वयको सम्भावनाबाट अलग राख्न कठिन हुन्छ ।

तर अहिलेसम्म सार्वजनिक रूपमा उपलब्ध प्रमाणले रास्वपाका सांसदहरूलाई बालेनविरुद्ध संगठित रूपमा परिचालन गरिएको पुष्टि गरेको छैन ।

त्यसैले ‘बालेन हटाउने योजनाबद्ध अभियान चलिरहेको छ’ भनेर निष्कर्ष निकाल्नु अहिले नै हतार हुनेछ । तर लगातार आलोचना दोहोरिन थालेमा त्यसले पार्टीभित्रको असन्तुष्टि संगठित राजनीतिक दबाबमा परिणत हुँदै गएको संकेत दिन सक्छ ।

विपक्षी दल र रास्वपा सांसदको आलोचनामा फरक के ?

विपक्षी दलले सरकारको आलोचना गर्नु राजनीतिक रूपमा स्वाभाविक हो । तर सत्तारूढ दलकै सांसदले सरकारमाथि प्रश्न उठाउनु राजनीतिक रूपमा बढी गम्भीर सन्देश हो ।

किनभने यसले सरकार बाहिर मात्र होइन, सरकारको आफ्नै राजनीतिक आधारभित्र पनि असन्तुष्टि रहेको देखाउँछ । यही कारण अहिले विपक्षी दलको आलोचनाभन्दा रास्वपाका सांसदको आलोचनालाई बढी अर्थपूर्ण रूपमा हेरिएको हो ।

यदि असन्तुष्टि सीमित विषयमा मात्र हो भने सरकारले त्यसलाई सम्बोधन गरेर स्थिति सामान्य बनाउन सक्छ । तर असन्तुष्टि सरकार सञ्चालनको शैली, प्रधानमन्त्रीको निर्णय क्षमता र पार्टीको राजनीतिक दिशासँग जोडिन थाल्यो भने समस्या गम्भीर बन्न सक्छ ।

स्वर्णिम वाग्ले कहाँ उभिन्छन् ?

रास्वपाको आगामी शक्ति समीकरणमा अर्थमन्त्री स्वर्णिम वाग्लेको भूमिका पनि निर्णायक हुन सक्छ । वाग्ले पार्टीभित्र लोकप्रिय र प्रभावशाली नेता हुन् । आर्थिक नीति र सरकार सञ्चालनका विषयमा उनको धारणा महत्वपूर्ण हुन्छ ।

रवि र स्वर्णिमबीचको संवाद तथा उनीहरूको राजनीतिक समीकरणले पनि रास्वपाभित्रको शक्ति सन्तुलनमा प्रभाव पार्न सक्छ । यदि रवि र स्वर्णिमबीच सरकारको कार्यशैलीबारे समान धारणा विकसित भयो भने बालेनमाथि पार्टीभित्रबाट संस्थागत दबाब बढ्न सक्छ ।

तर स्वर्णिमले सरकारको बचाउ गर्दै बालेनसँग सहकार्यलाई प्राथमिकता दिए भने अहिले देखिएको असन्तुष्टि तत्कालै ठूलो राजनीतिक संकटमा परिणत नहुन सक्छ ।

अब के हेर्ने ?

रास्वपाभित्रको वास्तविक अवस्था बुझ्न आगामी दिनका चार विषय महत्वपूर्ण हुनेछन् ।

पहिलो, पार्टी बैठकमा प्रधानमन्त्रीको कार्यशैलीबारे औपचारिक छलफल हुन्छ कि हुँदैन ।

दोस्रो, बालेन सरकारको आलोचना गर्ने सांसदको संख्या बढ्छ कि घट्छ ।

तेस्रो, रवि लामिछाने र स्वर्णिम वाग्लेको सार्वजनिक अभिव्यक्ति सरकारको पक्षमा हुन्छ कि आलोचनात्मक ।

चौथो, प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाह र पार्टी नेतृत्वबीच समन्वय बढ्छ कि दूरी ।

यी चारमध्ये धेरै संकेत एउटै दिशामा देखिन थाले भने अहिलेको असन्तुष्टि सामान्य राजनीतिक बहस नभई रास्वपाभित्रको शक्ति संघर्षमा परिणत हुँदैछ भन्न सकिनेछ ।

निष्कर्ष : फुटभन्दा पहिले शक्ति परीक्षण

अहिले नै रास्वपा फुटको अवस्थामा पुगेको निष्कर्ष निकाल्नु उचित हुँदैन । तर पार्टीभित्र सरकारमाथि कसको राजनीतिक नियन्त्रण रहने, प्रधानमन्त्रीले पार्टी नेतृत्वसँग कति समन्वय गर्ने र पार्टी सभापतिको भूमिका कति प्रभावशाली हुने भन्ने विषयमा शक्ति परीक्षण सुरु भएको संकेत भने देखिन्छ ।

रास्वपाका सांसदहरूको पछिल्लो कडा अभिव्यक्ति त्यसैको बाहिरी अभिव्यक्ति हुन सक्छ । यो वास्तविक असन्तुष्टि हो वा बालेनमाथि दबाब सिर्जना गर्ने रणनीति, अहिले नै ठोकुवा गर्न सकिँदैन । तर एउटा कुरा स्पष्ट छ-विपक्षी दलभन्दा आफ्नै सांसदको आवाज चर्किन थालेपछि त्यसलाई सामान्य विरोध भनेर मात्र पन्छाउन सकिँदैन ।

अबको केही समय रास्वपाका लागि निर्णायक हुनेछ । पार्टी सभापति रवि लामिछाने, प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाह र प्रभावशाली नेता स्वर्णिम वाग्लेबीचको सम्बन्धले सरकारको स्थायित्व मात्र होइन, रास्वपाको आगामी राजनीतिक दिशा पनि तय गर्नेछ ।

अन्ततः प्रश्न बालेनको लोकप्रियता वा रविको राजनीतिक प्रभावको मात्र होइन, रास्वपाले पार्टी र सरकारबीचको शक्ति सन्तुलन कसरी व्यवस्थापन गर्छ भन्ने हो ।

सम्बन्धित समाचार